2003an, Bizkaiko Abokatuen
Elkargoko Emakumeen batzordeak
Nanclaresko espetxean preso
ziren emakumeen inguruko azterketa
egin zuen, Arabako Gizarte
lan Unibertsitate Eskolarekin lankidetzan
eta Eusko Jaurlaritzaren
finantzaketarekin. Datuak Arartekoak
1996an kaleratutako txostenarekin
bat datoz. Diagnostiko
haiek egin zirenetik gaurdaino,
zoritxarrez, gauzak aldatu ez eta
okerrera egin dute. Txostenaren
ondorioetako askok Martuteneko
presoen egoera deskribatzeko ere
balio dute.
Emakumeak EAEko presoen
%6,3 dira. 3tik bat atzerritarrak
edota jatorriz kultura minoritariokoak
dira. Bestalde, EAEko preso
gehienek EAEtik kanpoko
presondegietan betetzen dituzte
kondenak. Emakume gazteen,
haur txikiak dituztenen edota lehen
graduko edo terrorismo delituengatik
espetxeratutakoen kasua
da hori. Ama banandu edo
ezkongabeen portzentajea
%28koa da. Hiru urte baino gutxiagoko
haurrak dituztenak beste
presondegietara eramaten dituzte,
Madrilera batik bat, Nanclaresko
emakumeen departamentuan,
EAEko beste guztietan
bezala, ez dagoelako amentzako
unitaterik.
Lau presotik batek ez dauka
ikasketarik eta %15 analfabetoak
dira. Erdiak bakarrik dauka oinarrizko
ikasketa. Gehienak familian
egoera prekarioan bizi dira,
eta horien %28,6k ez dute dirurik
jasotzen eta %45,2k, berriz, 72
euro baino gutxiago hilean. Delitu
mota ohikoena droga trafikoa
(%70) edo legez kanpoko drogen
kontsumoari lotutakoa da. Sarritan,
gizonezkoek antolatutako eta
kontrolatutako dinamika eta kateetan
azken kate-begia dira. Berrerortze
indizea, bestalde, gizonezkoena
baino txikiagoa da:
%52,3 behin bakarrik izan dira
espetxean.
Presoen erdiak adierazi du zigorra beste kartzela batean betetzea
gustatuko litzaiekeela, familiarengandik
edo haurrengandik
gertuago egoteko, familiarentzat
horren zama handia ez izateko
edota baldintza hobeak dauzkan
batera joateko. Komunikazioei dagokienez,
Nanclaresko emakumeek
hamar telefono zenbakitara
baino ezin dezakete deitu, kontu
profesionalei dagokienak barne.
Gastuak eurek ordaindu behar dituzte.
Gainera, hirutik bik uste dute
kartzelan ezin dutela harreman
sexual normalik izan, denbora faltagatik
edota baldintza negargarriak
direla eta.
Osasun arazoak. Presoen
%80k tratamendu edo jarraipen
berezia eskatzen duten arazo fisikoak
dauzkate: trastorno psikikoak,
droga mendekotasuna, hepatitisa,
HIESa, tuberkulosia edota
haurdunaldiarekin lotutakoak.
Biztanlego gaixo hori ez da behar
bezala artatzen eta kutsatze eta
infekzio probabilitateak gehiago
dira bizi-baldintza normaletan
baino, osasun-egoera kaskarrak
tarteko. Horrek desoreka psikikoak,
depresioa edota antsietatea
sortzen die. Lautik bat bere buruaz
beste egiten saiatu da.
Apenas dute argirik, ura hotz
dago, hotz handia egiten du eta
lasai egoteko tokirik ez dute, horretarako
balio ahal izango luketen
espazioak badaude ere, funtzionarioen
etxebizitza hutsak,
esaterako. Ziegak indibidualak
izan beharko lukete legearen arabera
baina bi pertsonek partekatzen
dituzte eta mugitzeko tokirik
ez dute. 3x4 metrokoak dira, bertan
komuna dagoelarik. Estutasuna
eta intimitate falta jasanezinak
dira, beraz. Zikinkeria handia dago.
Presoak beraiek dira garbiketaz
arduratzen diren bakarrak. Intsektuak,
parasito eta arratoiak ez
dira ezohikoak. Janaria, berriz,
ustelduta dago batzuetan eta koipe
eta gatz ugarikoa da gehienetan.
Behar bezala ez da prestatzen,
presoen esanetan.
Espetxetik ateratzerakoan espero
diena ez da askoz hobea. Erdiak,
gutxi gorabehera, langabezian
geldituko dela dio. Gainerakoa,
salbuespenak salbuespen, aldi
baterako lanak, legez kanpoko edo
lan marginalak egitera behartuta
egongo dira. Preso gehienek prestakuntza,
babes ekonomikoa eta
osasun tratamendua behar dute.
Baita babes psikosoziala eta juridikoa
ere, bizitzaz aldatzeko, bikote
edo familia arazoak konpontzeko
eta ondo bizitzeko baldintza objektiboak
eta subjektiboak sortzeko.
Guzti hori dela eta, egindako
delituarekiko surfimendu neurrigabeak
eragiten ditu kartzelak, eta
ondorio negatiboak sortu. Neurriak
hartu behar dira bazterketakriminalizazioa-
bazterketa espirala
hausteko. Lehenik eta behin, Nanclaresko
emakumezkoen departamentua
ixtea eskatzen dugu.
Espainiako Barne Ministerioak
orain gutxi iragarritako planek ez
dute balio arazoa konpontzen laguntzeko.
Nanclaresen egitekoa
den zentro balioanitzen eraikuntza
planaz ari naiz. 500 ziega eraiki
nahi dituzte 1.000 preso hartzeko,
2010. urtea baino lehen. Emakumeek,
ordea, berezko zentroetan
bete beharko lukete zigorra eta ez
gizonezkoen eranskin batean,
orain bezala. Bestalde, integrazioari
eta zaintzari begira hainbat lerro
proposatu ditugu, oraingo printzipioak
ez datozelako bat detenitutako
pertsonen inguruan Europako
Batasunak ezarri eta bertako
herrialdeetako Justizia ministro
guztiek sinatu dutenarekin.
MUGAK: Centro de Estudios y Documentación sobre racismo y xenofobia de SOS Racismo/SOS Arrazakeria
