ANNA GALLAGHER-i ELKARRIZKETA

Zuzenbidean lizentziatua, 1987. urteaz geroztik abokatu moduan dihardu Estatu Batuetan, Guatemalan eta Europan, immigrazio, asilo eta giza eskubideen arloan. 90. hamarraldian Guatemalan igaro zituen urteetan zuzenean lekualdatuekin lanean jarduteaz gain, giza eskubideen urraketei buruzko hainbat ikerketetan parte hartu zuen. Azken urteotan Deustuko unibertsitatean Immigrazio eta Asilo eskubidean katredadun irakasle izan dugu.

ESTIBALIZ URCELAY. ACNUR Euskal Batzordeko kidea

Kontaiguzu zein izan den zure ibilbidea; nola hurbildu zinen gai hauetara?
Etorkin irlandarren alaba izanik, txikitatik abokatu izan nahi nuen eta immigrazio gaietan lan egin nahi nuen. Oso hurbiletik bizi izan ditut nire guraso, senide, eta baita auzo eta lagun atzerritarren oinazeak eta aurre egin behar izan dieten oztopoei eta beraiek bezalakoen eskubideen alde borrokatzea erabaki nuen. Nire bezeroak izan ziren poliki poliki gero eta gehiago asilo eta genero gaietara eraman nindutenak. Estatu Batuetan abokatu moduan lanean hasi nintzenean nire bezero gehienak Erdiko Amerikako gizonezkoak ziren. Hau 80. hamarraldian gertatu zen; Erdiko Amerikako gerra zibilek errefuxiatu ugari ekarri zituzten. Beranduago, ordea, emakume ertamerikar gehiago hasi ziren iristen, Afrikako hainbat herrialdeetatik ere bai. Hauetariko askok egoera gordinak eta kezkagarriak sufritu izan zituzten, bereziki genero indarkeriarekin lotura zituztenak. Beraien eta euren giza eskubideen errespestuaren alde borrokatzeko, generoarekin lotura zuten asilo kasuak hartzen hasi nintzen - horien artean, ernalkinak moztu zizkioten emakumeen kasuak, arrazoi politikoak medio gobernuak atxilotuta zituela bortxaketa anitz jasandako emakumeak, senideen eskutan sexu abusuak jasan dituzten emakumeak, prostituziora behartzeko trafikatu dituzten emakumeak, eta abar.

Zer esan nahi dugu 'jazarpena genero arrazoiengatik' esapidearekin?

Esapide horrekin asilo eskaera egiteko eta errefuxiatu estatutua eskuratzeko faktorerik nabarmenena eta erabakikorrena generoa den kasu oro deskribatu nahi ditugu.

Mundu osoan zehar emakumeei eragiten dizkiote kalteak berariazko generoari dagozkienak. Besteak beste, ernalkinen mozketa, sexu indarkeria, prostituzioa helburutzat duen neskatila eta emakumeen trafikoa, sexu abusua, bortxaketa, ohore galduak eragindako erahilketa, sexu diskriminazioa (heziketa edota oinordekotzaren ukatzea) edota jazarpena eta zigorra emakumeentzat diskriminatzaileak diren ohitura sozialak urratzeagatik. Jazarpena genero arrazoietan oinarritzen dituzten asilo eskaeretan kasu hauek guztiak sartzen dira.

Genevako Hitzarmenean errefuxiatu definizioak ez du berariaz jasotzen generoa jazarpen arrazoi denik. Aitzitik, oinarrizko giza eskubideen urraketak jazarpentzat hartu beharko lirateke; zentzu horretan, nazioarteko giza eskubideen arauen arabera, arestian aipatutako kalteak giza eskubideen urraketak baino ez dira.

Nik uste dut, generoa ez egon arren berariaz jazarpenaren arrazoien artean, genero indarkeria sufritzen dituzten emakumezko zein -neurri askoz txikiagoan- gizonezkoek babesa jaso behar dutela eta Hitzarmenaren errefuxiatu definizioak ez dituela zertan baztertzen.

Zer nolako oztopoak daude, esate baterako, genero indarkeriak eragindako kaltea jazarpena dela onartzeko?

Herrialde askok ez dute pentsatzen trafikoaren menpe dagoen emakume batek asiloa eska dezakeenik, trafikoa izaera penalera mugatzen dute, trafikatzaileak zigortu eta biktimak kaleratzen dituzte. Baina, zenbait kasutan emakume hauen egoera -eta beren familiarena, trafikatzaileen mehatxuen menpe direnak- bete-betean sartzen da errefuxiatu definizioan: beren herrialdetik kanpo daude, genero arrazoiengatik jazartuak (asko eta asko prostituziora behartuak), ezin dezakete etxera itzuli (ihes eginez gero ezinezkoa zaie etxera itzultzea) eta estatuak ezin ditu edo ez ditu babesterik nahi. Esate baterako, polizia nazional batek honako adibidea kontatu zidan: emakume bat, trafikoaren biktima, Espaniako justizia agintariei lagundu zien trafikatzailearen kontrako epaiketan. Emakumeak bere testigantza aurkeztu zuen epaiketan eta egun berean familiak herritik deitu zion esanez trafikatzailearen mehatxuak jaso zituztela eta emakumearen kontra joango zirela. Argi eta garbi kasu hau asilo politikoan sartzen da.

Nik uste dut, generoa ez egon arren berariaz jazarpenaren arrazoien artean, genero indarkeria sufritzen dituzten emakumezko zein -neurri askoz txikiagoan- gizonezkoek babesa jaso behar dutela eta Hitzarmenaren errefuxiatu definizioak ez dituela zertan baztertzen.

Zer nolako oztopoak daude, esate baterako, genero indarkeriak eragindako kaltea jazarpena dela onartzeko?

Herrialde askok ez dute pentsatzen trafikoaren menpe dagoen emakume batek asiloa eska dezakeenik, trafikoa izaera penalera mugatzen dute, trafikatzaileak zigortu eta biktimak kaleratzen dituzte. Baina, zenbait kasutan emakume hauen egoera -eta beren familiarena, trafikatzaileen mehatxuen menpe direnak- bete-betean sartzen da errefuxiatu definizioan: beren herrialdetik kanpo daude, genero arrazoiengatik jazartuak (asko eta asko prostituziora behartuak), ezin dezakete etxera itzuli (ihes eginez gero ezinezkoa zaie etxera itzultzea) eta estatuak ezin ditu edo ez ditu babesterik nahi. Esate baterako, polizia nazional batek honako adibidea kontatu zidan: emakume bat, trafikoaren biktima, Espaniako justizia agintariei lagundu zien trafikatzailearen kontrako epaiketan. Emakumeak bere testigantza aurkeztu zuen epaiketan eta egun berean familiak herritik deitu zion esanez trafikatzailearen mehatxuak jaso zituztela eta emakumearen kontra joango zirela. Argi eta garbi kasu hau asilo politikoan sartzen da.

Gutxi diren arren, gero eta kasu gehiago dira trafikoaren biktima diren emakumeen asilo eskaerak (Espanian, Kanadan, Estatu Batuetan, Zelanda Berrian eta Erresuma Batuan, adibidez). Hauetariko emakume batzuk asiloa lortu dute. Gaur egun, ACNUR asiloa eta trafikoaren auziaz zuzentarauak osatzen ari da. Oraindik ez dakigu noiz kaleratuko dituen, baina laister espero dugu. Hemendik gutxira Georgetowneko Immigration Law aldizkariak artikulu berri bat argitaratuko dit; bertan legediaz hitzegiteaz gain, trafikoaren biktima izateagatik asiloa eskatu duten zenbait emakumeren kasuak jasotzen dira eta baita onartutako batzu ere.

Kasu hauek defendatzean gauzarik zailena da gobernuak ez daudela ohituak erasotzaile publiko edo erdipublikoen (adibidez, gobernuak, polizia, armada, gerrilla) ordez e rasotzaile pribatuak (adibidez, senarrak, nebak, aitak, 'txuloak') kontuan hartzera; etxeko indarkeria argudiatuz asiloa eskatu duten emakumeen kasuetan are deserosoago sentitzen dira. Eta edozein herrialdetan etxeko indarkeria jasaten emakumeen tasa altua da; estatistika batzuen arabera munduko emakumeen %25 gutxienez etxeko indarkeriaren biktima da.

Askotan emakumeek ere ez dakite asiloa eskatu dezakenetik. Zeintzu dira euren beldur eta zailtasunak?

Zuk diozun bezala, emakume askok ez daki berak jasan duena generoan oinarritutako jazarpen lez definitu daitekeela. Askok uste dute beren patua dela edota zerbait normala dela. Ez dakite zeintzu diren euren eskubideak. Nik eraman ditudan kasu askotan, nire bezeroek ez zekiten asiloa eskatzeko eskubidea zeukatenik etxeko indarkeriaren, trafikoaren edota ernalkinak moztearen biktima izateagatik.

Bestalde, hauetariko askok lotsa sentitzen dute gertatu zitzaiena kontatzeko, bereziki gobernu ko funtzionari edo epaileeen aurrean, eta batzuetan berezko abokatuaren aurrean ere.
Oso zaila egiten zaie euren eskaerak adieraztea jasandako kaltearen izaera iraingarria eta pribatua dela eta. Bortxaketen biktima askok, adibidez, ez dute beren senarren aurrean hitzegiterik nahi edo, are gehiago, inoiz ez diote ezer esan. Honenbestez, oso garrantzitsua da herrialde batera sartzen den edozeinek bere - asilo eta migrazio- eskubideen gaineko informazioa jasotzea.

Badirudi funtsean legezko tresnak badaudela, baina praktikan zein neurritan dira eraginkorrak? Zer gertatzen da eguneroko jardueran?

Legeak tresnak baditu, baina ez dira beharko luketen bezain eraginkorrak. Gobernu askorentzat genero eta asilo gaiak ez dute lehentasunik.
Hitzarmenaren errefuxiatu definizioa egokia da generoan oinarritutako asilo eskaerak aurrera eramateko. Hala ere, beharrezkoa da Hitzarmenaz egiten diren interpretazioek genero ikuspegia kontuan hartzea, gobernuek ez dutelako baldintza hau beti betetzen. Beharrezkoa da borondate politikoa.

Zenbait herrialdek Kanada, Australia, Zelanda Berria, Estatu Batuak eta Erresuma Batuak kasu, ikuspegi irekiagoa dute eta asiloa genero arrazoiengatik onartzen dute; gainera, herrialde hauek zuzentarauak eta jurisprudentzia ere badute.
Beste herrialde batzuetan ordea, ez da asiloa generoan oinarrituta horren erraz onartzen.

Bestalde, gai hauetan dagoen trebakuntza faltak eta abokatuen ezagupen ezak eskaera gutxi egotearekin lotura handia du, eta honek azken batean, onarpenean eragiten du.

Espainian zer nolako tratamendua jaso du gai honek?

Nik uste dut ez duela beharko lukeen bezain tratamendu ona izan. Oso urriak dira epaitegietara iristen diren kasuak. Asiloa lortu duten kasuei begira soilik aipa ditzakegu, afganiar eta algeriar emakume pare bat talde islamisten jazarpena jaso zutenak, edo Ekialde Hurbileko neska baten kasua, zeinaren aitak sexu-abusuak egin zizkion; eta horretaz gain, orientazio sexualagatik jazarpena jaso duten pertsonen kasuak.

Badago kasu bat etxeko indarkeriarekin loturik dagoena

Kolonbiako emakume bat bere senarrak tratu txarrak ematen zizkiona behin eta berriro- estatuto humanitarioa onartu ziotela.

Momentuan beste kasu pare bat ezagutzen ditut Aterpe eta Babeserako Bulegoaren (OAR) erantzunaren zain daudenak, trafikoarekin lotuta eta beste bi etxeko indarkeriarekin. Emakumearen aurkako indarkeriaren estatistikak ezagututa, eta bereziki Espainian asilo eskaerak egiten dituzten emakumeen jatorrizko herrialdeetakoak, uste dut orain arte bideratu diren kasuen kopurua baxua dela eta ez duela errealitatea islatzen.

Nabarmena da Aterpe eta Babeserako Bulegoko instruktore eta arduradunen heziketa eza, baita espaniar epaitegietako epaileena. Kezkagarria da gobernu espainolak agertu duen interes falta gai hauei dagokienez. Espainiak, erabaki administratibo gutxi hartu eta jurisprudentzia eskasa izateaz gain, ez du zuzentaraurik, edo gutxienez ez dira agerikoak.

Gai hauek azalera ekartzea eta ezagutzera ematea erabilgarria
izan daiteke.

Bai. Nik uste dut erabateko garrantzia duela gai hauek kaleratzeak. Kezkagarria da -emakumeen aurkako indarkeriak duen hedapenarekin, ez bakarrik Espainian, baizik eta mundu zabalean- zer nolako isiltasuna dagoen gaiaren inguruan, edo hobe esanda, agenda politikoetan gaiak duen lehentasun eskasa.

Espainiako gobernuak emakume eta gizonen arteko berdintasuna finkatu du bere lehentasunen artean. Horrela bada, konpromisoa era kutsi beharko du neurri berriak sustatu eta baliabide ekonomikoak eta giza baliabideak xede horretara bultzatzeko. Eta noski, errefuxiatu definizioa interpretatzean genero ikuspegia barnera dezagun bultzatu beharko du.

ANNA GALLAGHER-i ELKARRIZKETA

Destacamos