PABLO SANTOLAYA. Zuzenbideko katedraduna

Antolakuntzak generoan oinarrituta Espainian egiten diren asilo eskaerei buruz hitzegiteko eskatu dit. Enkargu honek bi gauza esan nahi dituela ulertzen dut: batetik, gure asilo legeak Genevako Hitzarmena oinarri duelarik, Hitzarmena bera, generoari dagokionez arreta handiz interpretatuz, kasu hauek aurrera eramateko tresna egokia den ala ez aztertzea. Bestetik, eskaera horien egunero praktika Espainian zein den aztertzea. Hasteko unibertsitateko irakaslea naizela azaldu beharra daukat, eta irakaslea naizen aldetik, ez dut asilo eskaera horietara zuzeneko atzipenik, jurisprudentziaren bitartez baizik. Sistemaren patologiak ikusten ditut eta sekula ez funtzionamendu zuzenik. Aterpe eta Babeserako Bulegoak (OAR) atzera botatzen dituen generoan oinarritutako eskaerak aztertzeko modua badut, baina onartzen direnak ez ordea. Bigarren zehaztapen bat egin nahi nuke, kasu hontan nire hitzaldiaren gaiari buruzkoa: ez dut sexu orientazioan oinarritutako jazarpenaz hitzegingo, eta ez dut egingo benetan uste dudalako neurri batean aspaldi bideratutako arazoa dela, gutxienez 1996ko irailaz geroztik, orduan onartu bait zuen jurisprudentziak homosexual errumaniarrak giza taldea osatzen zutela. Hau gisa honetara hartzeko arrazoien artean hiru aipatu ditzaket gutxienez; jazarpena sexu arrazoiagatik alegatzen dutenen taldea mugatua da eta zailtasunik gabe esan liteke 'giza taldea' osatzen dutela, bereziki generoan oinarritutako jazarpena jasotzen dutenen taldearekin alderatuta. Bigarren arrazoiak Europako Giza eskubideen Epaitegiak homosexualen eskubideen defentsan egindako iraultzarekin du lotura , gogoangarria da esaterako I eta Christine Goodwin Erresuma Batuaren aurkako kasua, 2002ko uztailak 11koa. Bertan Europako Batasunaren Eskubideen Gutunak ezkontzari ematen dion tratamenduaren harira, gainditu egiten da ezkontzaz, gizonezko eta emakumezko baten arteko lotura modura egiten den definizioa, eta erabaki hori dago, hain zuzen ere, ezkontzako instituzioari buruz gaur egun gure lurraldean ematen ari den lege aldaketaren azpian. Hirugarrenik, 2004ko apirilak 29ko 2004/83 Zuzentarauak zehazki aitortzen du sexu orientazioan oinarrituta giza talde bat osatu daitekeela. Generoa arrazoi dutela ematen den jazarpenari erreparatuko diogu, eta hasteko iruditzen zait garrantzitsua dela azpimarratzea Hitzarmenak, era ebolutibo batean interpretatzen bada, erantzuten diola fenomeno honi, nahiz eta seguruenera Hitzarmena idatzi zutenek ez zuten jazarpen mota honetan pentsatu ere egin. Horretarako ezinbestekoa da Hitzarmenaren elementu batzuk arreta handiz interpretatzea, jazarpenaren arrazoiak esaterako, jazarpenaren eragileak edota barne babesaren alternatibak. Beharrezkoa da baita ere zenbait alderdi era egokian praktikan jartzea, eta horretan datza hain zuzen ere Hitzarmenaren gabezia nagusia, errefuxiatuen aitortza mugatzeko prozeduran. Hala ere, nazioartean, badira administrazioek generoaren ikuspegitik kontuan hartu beharreko gidak, lotesleak, nahikoa zabalduta daudenak, eta zerikusia dutenak eskaerak bakarka aztertzearekin, zenbait kasutan instrukt o re eta interprete lanetan emakumezkoak jartzearekin... eta abar. Ezin dut esan gabe utzi, Espainiako egoera zentzu honetan nahiko berezia dela, antza egon badago horrelako gidarik, baina ez dira agerikoak. Badirudi Asilo Bulegoak jarraitzen dituela baina asilo eskatzaileek ez dituzte hitzez hitz ezagutzen. Begibistakoa da honenbestez bere izaera loteslea eragotzi nahi dutela. Begibistakoa da baita ere jokaera hori aldatu beharra dagoela. Honenbestez, lehen zati hau bukatzeko, esan genezake Genevako Hitzarmenak eta Espainiako asilo legeak badituztela tresna egokiak gisa honetako arazoei aurre egiteko. Gainera egoera hobetzeko momentu ezinhobea daukagu aurrean. Espainiako legediak 2004/83 Zuzentaraua bereganatu beharra dauka 2006ko urriak 10 baino lehen; eta onartzear dago betebeharreko gutxieneko prozedurei buruzko Zuzentaraua. Biek, asilo legea errotik aldatzea ekarriko dute, eta uste dut eskubide hau ezin dela gure lurraldean eskubide zibilen esparruan ematen ari diren aurrerapenetan bazter geratu. Legeen arlotik errealitatera jauzi eginez, edo hobe, jurisprudentziako datuek erakusten duten errealitate patologikora igarota, harrigarria da eskuartean duguna, izan ere, epaimahaietan aztertzen ari diren kasuetan generoarekin lotura duten babes eskaera kopurua hutsala baita. Bada arrazoi positibo bat, fenomeno honentzat. Hein batean, Aterpe eta Babeserako Bulegoko ordezkariak proposatu diguna da. Arazoa ez dela existitzen; inork ez du auzitegietan genero arrazoiengatik jazarpena argudiatzen, izan ere, alegazio horiek administrazioak gustoz hartzen baititu. Baliteke, hortaz egia puska bat egotea ondorio optimista honetan ere. Baina akaso jurisprudentzia ezak aparteko arrazoitze bat behar du, arazoa berria delako eta alderdi hauei buruzko informazio eza dagoelako, eta baita auzitegi eta abokatuak trebatu gabe daudelako ere, eta ondorioz ikuspegi honekin landu daitezkeen kasu askori ez zaie dagokien tratamendua ematen ez dakitelako hori litzatekeela aurre egiteko modurik aproposena. Edonola ere, eta akaso arrazoi guzti horien pilaketagatik, adierazgarria da, ni oker ez banabil behintzat, ez dela Espainian genero arrazoiengatik asiloa eman duen sententzia bakar bat ere kaleratu. Eta ez hori bakarrik, -1999ko azaroak 12ko ebazpenetik hona eman diren kasuak kontuan hartutaoso bakanak dira generoagatik jazarpena jasotzeari garrantzia eman diotelarik, errefuxiatu estatutua onartu ez, baina bai ordea arrazoi humanitarioak medio egoitza-eskubidea aitortu duten kasuak. Ebazpen horiek Auzitegi Nazionalarenak dira eta ez dirudi Auzitegi Gorenak ildo hori onartzen duenik. Gai honi buruz dagoen ebazpen berrienetakoan, 2004ko maiatzak 25an Epaitegi Gorenak kaleratutako Ebazpenean, ukatu egin zion babes eskubidea genero indarkeria kasu garbi batean tratu txarrak jasotako bati, eta hori ebazpenak berak aitortzen duela eraso horiek delitu onartezinak direla. Eta hori gutxi balitz, ez du jaso ere egiten Audientzi Nazionalaren kasuan bezala, arrazoi humanitarioengatik giza eskubideak urratzen zaizkiolako babesik ematea. Ez dago bestelako epaileen erabakirik, baldin eta ez baditugu kontuan hartzen jurisprudentzia ildo bat Genevako Hitzarmenaren berridazketa akats batean oinarritua. 1997ko abenduak 22an Auzitegi Gorenak egindako ebazpenean Genevako Hitzarmenaz dio, onartu egiten duela babesa ematea sexu arrazoiengatik. Eta ulertzen ez dena da, berridazketa akats honen ondoren, 2000ko apirilak 28ko beste ebazpen batek, 2000ko azaroak 21eko beste batek eta 2201ko urtarrilak 26ko eta 2004ko ekainak 11ko ebazpenek ere gauza bera jasotzea. Gaia hain larria ez balitz, lasai esan genezake gure Auzitegi Gorenak onartu duela Genevako Hitzarmenak jasotzen duela jazarpena genero arrazoiengatik. Baina zoritxarrez kontua horrela ez denez, bukatzeko esan beharra daukat, gai hontan ezagutza falta izugarria dagoela, bai juristen aldetik, bai eskaerak idazten laguntzen duten abokatuen aldetik, eta baita epaitegi gorenen aldetik ere, eta honekin babesik gabeko egoerak sortzen ari dira, oinarrizko giza eskubideak urratzen diren hainbat egoera.